Có bao giờ bạn nghĩ sự cộc cằn của mình, những tiếng quát tháo, ánh mắt giận dữ, hay thái độ khắt khe cũng có thể “di truyền” sang cho con cái? Sự di truyền này không phải qua gen, mà là qua năm tháng chăm sóc sống chung, qua từng phản ứng mỗi ngày của cha mẹ khi con làm đúng và cả những lúc con làm sai, qua cách cha mẹ yêu thương nhưng cộc cằn hay những lúc chỉ dạy con mà không lắng nghe và thấu hiểu. Trẻ con không chỉ lớn lên trong mái nhà cha mẹ xây dựng, mà còn lớn lên trong bầu khí cha mẹ tạo ra. Và sẽ có khi, chính cha mẹ, trong vô thức đang đặt vào lòng con một nhận định buồn rằng tình yêu luôn đi kèm điều kiện.

Trong các buổi chia sẻ, mình thường lắng nghe những lời tâm sự của các bậc cha mẹ Cơ Đốc: "Con tôi giờ nhút nhát, tự ti, hay sợ sệt…" hoặc ngược lại: "Nó nóng nảy, bướng bỉnh, cãi lời." Khi được hỏi sâu về bầu không khí trong gia đình, câu trả lời thường là: “Vợ chồng tôi hay nóng nảy, cộc cằn... nhưng thương con lắm.”

Tình yêu thương cha mẹ dành cho con là chân thật, nhưng cách thể hiện tình yêu ấy đôi khi lại đầy tổn thương.

 Nhưng Kinh Thánh dạy chúng ta rằng tình yêu sẽ không thể nào hoà lẫn với sự nóng giận: "Hỡi kẻ làm cha, chớ hề chọc giận con cái mình, e chúng nó ngã lòng chăng." Cô-lô-se 3:21

Chúng ta thường nghĩ sự nóng giận là thuộc về tính cách là điều được tự nhiên sinh ra hoặc là do đi truyền tính khí. Các nghiên cứu tâm lý hiện đại đã chỉ ra rằng sự nóng giận không phải là một đặc điểm di truyền cố định trong gen, mà chủ yếu được hình thành và lặp lại qua môi trường sống, đặc biệt là trong quá trình con cái quan sát và tiếp nhận cách cha mẹ phản ứng với cảm xúc. Trẻ nhỏ học cách kiểm soát (hoặc mất kiểm soát) cảm xúc không phải qua những lời cha mẹ dạy, mà qua cách cha mẹ sống như khi cha mẹ bị áp lực, khi thất vọng, và ngay cả khi nổi nóng. Nhà tâm lý học Albert Bandura gọi đó là học qua mô hình hóa. Nghĩa là trẻ sẽ sao chép cách ứng xử cảm xúc của người lớn như một khuôn mẫu nội tâm. Vì vậy, một người cha thường xuyên quát tháo, hay một người mẹ hay gắt gỏng có thể đang vô thức dạy con rằng giận dữ là cách để được lắng nghe, để kiểm soát tình huống, hoặc để thể hiện quyền lực.

Kinh Thánh cũng khẳng định ảnh hưởng sâu này trong mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái: “Hỡi người làm cha, chớ chọc giận con cái mình, e chúng nó ngã lòng chăng.” Cô-lô-se 3:21 "Người hay giận gây ra điều tranh cãi, kẻ nóng tính phạm rất nhiều tội lỗi." Châm-ngôn 29:22

Lời Chúa không nói sự nóng giận là bẩm sinh mà là kết quả của sự thiếu tiết độ, đây là một trong những bông trái của Thánh Linh (Ga-la-ti 5:22-23). Sự nóng giận trong cha mẹ có thể ngăn trở tấm lòng của con trẻ, khiến chúng khép kín, hoặc phản kháng, hoặc sao chép y hệt, tiếp tục vòng luẩn quẩn tổn thương qua các thế hệ.

Những “bài học” sai lầm con trẻ học được từ cha mẹ hay cộc cằn:

1. Trẻ sẽ học rằng yêu thương luôn đi kèm với la mắng.

Khi trẻ lớn lên trong một mái nhà nơi tiếng quát tháo thường xuyên vang lên, trẻ khó để hiểu được sự phân định giữa sự sửa dạy trong yêu thương và sự la hét trong tức giận. Trẻ có thể dễ bị lừa dối rằng “Người yêu thương mình có quyền làm mình đau.”

Điều này thật nguy hiểm, vì khi lớn lên, trẻ sẽ dễ chấp nhận những mối quan hệ độc hại, hoặc chính trẻ sẽ tái hiện lại sự độc hại ấy với người bạn đời hay con cái chúng là thế hệ kế tiếp. "Tình yêu thương hay nhịn nhục, tình yêu hay nhân từ, tình yêu thương chẳng ghen tị, chẳng khoe mình, chẳng lên mình kiêu ngạo, chẳng làm điều trái phép, chẳng kiếm tư lợi, chẳng nóng giận, chẳng nghi ngờ sự dữ,” I Cô-rinh-tô 13:4-5

Cha mẹ không thể truyền lại tình yêu trọn vẹn và chân thật như trong Kinh Thánh đã đề cập nếu trong chính cách cư xử của mình luôn có sự nóng giận và khắc nghiệt.

2. Trẻ sẽ học được cách sợ hãi thay vì kính trọng.

Khi la mắng và kiểm soát trở thành phương pháp dạy dỗ chủ yếu, trẻ không học được sự tôn trọng, mà chỉ học cách sợ hãi. Trẻ sẽ im lặng chấp nhận và làm theo nhưng đó không phải là sự vâng lời trong kính sợ, mà là sự rút lui vì đau đớn. Trẻ bắt đầu học cách che giấu cảm xúc thật của mình, không dám nói lên chính kiến, sợ sai nên không dám thử những điều mới. Dần dần, trẻ sẽ đánh mất sự tự tin và khả năng kết nối sâu sắc với chính mình. Đứa trẻ như thế không thể phát triển sự tự tin vốn là điều cần thiết để sống đúng theo ý định mà Đức Chúa Trời tạo dựng nên trẻ. “thật anh em chẳng nhận lấy thần trí của tôi mọi đặng còn ở trong sự sợ hãi; nhưng đã nhận lấy thần trí của sự làm con nuôi, và nhờ đó chúng ta kêu rằng: ‘A-ba! Cha!’" Rô-ma 8:15

Nếu chính chúng ta là cha mẹ đã nhận được một Đức Chúa Trời của yêu thương, nhân lành, chậm giận, đầy ơn và hay thay đổi tai vạ chứ không phải là Đấng khiến chúng ta run sợ, tháo chạy và rút lui. Chúng ta đã được gọi Ngài là Cha, một người Cha Thiên Thượng đầy yêu thương thì tại sao chúng ta lại để sự sợ hãi trở thành ngôn ngữ chính trong gia đình của mình?

3. Trẻ sẽ học được cách giải quyết vấn đề bằng sự tức giận.

"Người hay giận gây ra điều tranh cãi, kẻ nóng tính phạm rất nhiều tội lỗi." Châm-ngôn 29:22 Trẻ không chỉ học qua lời dạy, nhưng học qua cách sống của cha mẹ. Nếu cha mẹ thường xuyên bùng nổ, mất kiểm soát, thì đó chính là bài học sống mà trẻ đang tiếp thu. Cha mẹ lại đang vô tình tạo ra một phiên bản khác dễ tổn thương và đầy giận dữ của chính mình.

Vậy thì cha mẹ cơ đốc cần phải làm sao để phá vỡ vòng lặp này?

Trước tiên cha mẹ cần phải ghi nhớ, những kiến thức chúng ta đọc hay chúng ta đọc chỉ giúp chúng ta khi chúng ta quản lý được cơ thể hay cảm xúc của mình, nghĩa là lúc cha mẹ thấy thoải mái và khoẻ mạnh nhất. Nhưng khi cha mẹ mệt mõi, áp lực, thì cha mẹ sẽ hành xử mọi thứ theo bản năng mà cha mẹ đã từng được trải nghiệm lúc nhỏ. Vì vậy để thay đổi cách hành xử của mình với con trẻ thì đây không chỉ là vấn đề kỹ năng, mà là một hành trình biến đổi thuộc linh.

1. Nhận biết chính mình và dâng điều đó lên cho Chúa.

Mỗi lần cha mẹ cảm thấy cơn nóng giận dâng lên, hãy tránh khỏi nơi khác, để có thể hạ nhiệt và điều tiết cảm xúc của mình trước khi đối diện với con. Hãy thưa với Chúa: "Lạy Chúa, con đang giận. Xin dạy con phân biệt điều gì đang khiến con phản ứng như vậy." Như lời Chúa dạy chúng ta: "Đức Chúa Trời ơi, xin hãy tra xét tôi, và biết lòng tôi; hãy thử thách tôi, và biết tư tưởng tôi." Thi Thiên 139:23 Sự nhận biết đến từ Đức Thánh Linh sẽ giúp chúng ta phân biệt giữa sự dạy dỗ từ tình yêu hay những phản ứng từ tổn thương.

2. Học cách xin lỗi và làm gương cho con trong sự khiêm nhường

Khi cha mẹ phạm lỗi lầm như lỡ lời làm tổn thương con, đừng ngại xin lỗi con. Khi cha mẹ xin lỗi con, cha mẹ đang dạy con tôn trọng cảm xúc của người khá và dũng cảm đối diện với lỗi sai. Đó chính là sự mạnh mẽ trong Thánh Linh mà chúng ta bày tỏ ra cho con. "Hễ điều chi mà các ngươi muốn người ta làm cho mình, thì cũng hãy làm điều đó cho họ." Ma-thi-ơ 7:12 Cha mẹ luôn muốn con cái biết nhận lỗi và sửa sai, nhưng nếu trẻ chưa bao giờ thấy cha mẹ làm như vậy, trẻ  sẽ không học được và biết cách làm đúng. 

3. Tìm nơi yên nghỉ trong Chúa thay vì xả giận lên người thân

Nhiều khi sự nóng giận không đến từ những vấn đề của con cái nhưng đến từ sự kiệt sức, mỏi mệt, áp lực, lo lắng của cha mẹ. Những lúc như vậy cha mẹ thật sự cần một nơi yên nghỉ để phục hồi năng lượng và cảm xúc, và nơi duy nhất chỉ có có thể là nơi chân Chúa Giê-xu. "Hỡi những kẻ mệt mỏi và gánh nặng, hãy đến cùng Ta, Ta sẽ cho các ngươi được yên nghỉ." Ma-thi-ơ 11:28

Hãy dành thời gian riêng tư với Chúa mỗi ngày, cầu nguyện, nghỉ ngơi trong sự hiện diện của Ngài vì đó là nơi duy nhất để tâm linh, cảm xúc, tâm trí cha mẹ được chữa lành và phục hồi.

Chúng ta hay nghĩ làm thế nào để có thể để lại cho con tiền bạc, tài sản, học hành… Nhưng Kinh Thánh cho thấy, tấm lòng và nhân cách con trẻ mới là điều quý giá nhất: "Hãy dạy trẻ thơ con đường nó phải theo; dầu khi nó trở về già cũng không hề lìa khỏi đó." Châm ngôn 22:6

Cha mẹ có thể để lại cho con nhà cửa, tài sản, nhưng nếu trái tim con đầy những vết sẹo tổn thương không lành lặng thì liệu trẻ có đủ sức để sống một đời sống đẹp lòng Chúa? Một tuổi thơ bình an đó là món quà quý nhất cha mẹ có thể trao cho con. Và điều đó bắt đầu từ chính bạn người cha, người mẹ được biến đổi bởi tình yêu và ân điển của Đấng Christ.

Nguyện xin Chúa ban cho bạn sự mềm mại bên trong tấm lòng cha mẹ, sự khiêm nhường trong cách dạy con, và sự bình an không lay chuyển giữa mọi thách thức của vai trò làm cha mẹ. Nếu bạn cần hành trình đồng hành, hãy tìm một cộng đồng Cơ Đốc vững mạnh, nơi bạn có thể lớn lên trong Lời Chúa và học biết cách nuôi dạy con cái theo ý muốn Ngài.

Hồng Ân Đoàn

Bài vở cộng tác hoặc góp ý xin gửi về tintuc@hoithanh.com