Có khi nào bạn thấy con không giống như những gì bạn mong muốn? Nếu bạn đang vật lộn với đứa con khó hiểu thì đôi khi bạn cần phải lùi lại để nhận biết rằng: Chúa của chúng ta lại hiểu rất rõ về con. Có thể cá tính con khiến bạn khó chịu nhưng đôi khi đó cũng lại là cách Chúa đang dùng để sửa trị tấm lòng bạn trước khi để cho bạn dạy dỗ tấm lòng của con cho Chúa.
Gia đình gốc nơi cá tính được hình thành
Mình lớn lên trong một gia đình Cơ Đốc mẫu mực. Gia đình mình học Kinh Thánh và cầu nguyện mỗi tối, trẻ con phải vâng lời người lớn và đặc biệt là không được phép nổi giận, không được phép đặt câu hỏi “ngớ ngẩn”, thậm chí là không được phép thể hiện điểm yếu.
Rồi khi trở thành mẹ, mình mang theo tất cả những khuôn mẫu đó, là những phép tắt đã được in sâu vào tiềm thức của mình, không phải vì mình muốn giữ những nguyên tắc sống đó hay không, mà vì mình đã được hình thành như vậy.
Khi con cái phản kháng mình trở nên khó chịu, khi con không vâng lời mình cảm thấy lo lắng sợ hãi, khi con làm sai với ý định ban đầu của mình thì mình lại trách phạt con. Và tệ hơn nữa là mình thấy thất vọng khi con không giống mình, khi đó mình đã cảm thấy bản thân là một người mẹ vô dụng vì đã không thể uốn nắn con trở nên tốt đẹp (theo khuôn mẫu của mình). Con trai mình lúc đó dường như là một đứa trẻ luôn thích phá vỡ những nguyên tắc.
Cảm giác vô dụng và bất lực khiến mình vô cùng hoang man trong hành trình nuôi dạy con. Cho đến khi mình được Chúa dạy dỗ và hướng dẫn để rồi mình nhận ra:
Gia đình gốc là nơi Chúa đặt để chúng ta, nhưng những gì chúng ta học được từ gia đình gốc này cũng có thể sẽ trở thành một lăng kính sai lệch khiến ta yêu con sai cách. Những kỳ vọng cha mẹ chưa được chữa lành sẽ luôn tìm cách định hình con cái theo cách mà ta nghĩ là tốt nhất cho trẻ.
Ngày nay, không khó để chúng ta có thể nhận ra có rất nhiều đứa trẻ ngoan ngoãn đến hoàn hảo, nhưng bên trong chúng hoàn toàn trống rỗng. Trái ngược với những đứa trẻ ngoan, cũng có rất nhiều đứa trẻ nổi loạn vì không được quyền là chính mình. Và tất nhiên cũng có những đứa trẻ luôn cố gắng "làm hài lòng Chúa" nhưng chưa bao giờ tin rằng Ngài thực sự yêu mình.
Vậy nên, cũng là bậc cha mẹ mong muốn nuôi dạy con cái tốt nhất cho Chúa, mình thật sự nhận ra rằng, việc hỗ trợ con “khám phá bản thân trong Chúa” quan trọng hơn rất nhiều việc gò dũa con làm theo mong muốn của mình.
Chúng ta thường dạy trẻ em: “Con là tạo vật quý giá của Chúa.” Nhưng trong hành trình dạy con, chúng ta cũng áp đặt những tư tưởng “con cần phải ngoan, phải vâng lời, phải làm đúng những nguyên tắc của Cha mẹ v.v…
Có lẽ chúng ta đang cố gắng định hình con theo mẫu mực của đức tin, nhưng lại bỏ quên điều ẩn sâu nhất, và định hình chính con rằng con cần biết mình thật sự là ai trong mắt Chúa trước khi con học phải sống vì điều gì, phải làm điều gì, và hình thành nhân cách nào.
Chúa không tạo ra một nhân cách đạo đức lý tưởng. Nhưng Ngài tạo ra một con người với những cá tính độc đáo mang bản sắc của chính Ngài trong đó có cảm xúc, lý trí, ý chí, khả năng và các giới hạn và rồi trên hết mọi điều đó Ngài gọi tất cả đều là tốt lành (Sáng 1:31).
Mỗi đứa trẻ đều mang trong mình một bản sắc riêng theo hình ảnh của Chúa. Là cha mẹ, chúng ta không nên áp đặt con sống theo khuôn khổ của chính bản thân, nhưng cần cho con khám phá sự độc đáo của riêng mình theo cách mà Chúa đã tạo dựng nên chúng. Mình tin rằng cá tính là một trong những ngôn ngữ Chúa dùng để thể hiện sự sáng tạo của Ngài.
- Có trẻ nhạy cảm dễ tổn thương như Giô-na đã trốn chạy khi không được thấu hiểu nhưng luôn có lòng trung thành với dân tộc
- Có trẻ mạnh mẽ trực diện như Phi-e-rơ dễ mắc sai lầm nhưng đầy đam mê.
- Có trẻ thích tư duy luôn đặt câu hỏi như Thô-ma mặc dù luôn hoài nghi nhưng lại rất thật lòng.
- Có trẻ thích âm thầm và phục vụ trong lặng lẽ như Ê-tiên nhưng trung tín và đầy khiêm nhường.
Là cha mẹ, chúng ta không được quyền chọn “nhóm người” nào con sẽ trở thành, nhưng chúng ta có thể giúp con nhận diện được chính mình bằng ngôn ngữ cá tính Chúa ban.
Dưới đây là năm phương cách để hỗ trợ con khám phá bản thân:
1. Không cố để “uốn nắn” con mà hãy luôn “khai mở” cho con.
Đôi khi sự kiểm soát là ngụy trang cho nỗi sợ của các bậc cha mẹ. Nhiều cha mẹ Cơ Đốc không biết rằng mình đang sống trong nỗi sợ tôn giáo ngầm: sợ con mình đi sai đường, sợ con không có đức tin vững vàng, sợ mất con vào tay thế giới. Nhưng nỗi sợ ấy không khiến con yêu Chúa nhiều hơn, con có đức tin vững vàng hơn nhưng chính những nỗi sợ ấy lại biến thành những sự kiểm soát dưới danh nghĩa "dạy con đi theo Chúa”.
Mình nhận ra rằng, kiểm soát không bao giờ giúp con nhận diện được bản thân con trong Chúa, mà chỉ tạo ra một bản copy như phiên bản mà chúng ta nghĩ là hoàn hảo nhất mà thôi. Chính nó sẽ tạo ra cái tôi giả tạo, như là một đứa trẻ “thuộc linh hóa”, chúng luôn hành xử đúng mực, nhưng bên trong đầy sự nỗi loạn chỉ chờ thời điểm để trổi dậy mà thôi.
Từ góc nhìn tâm lý, trẻ em hình thành cái tôi qua gương phản chiếu từ cha mẹ. Nếu gương đó bóp méo (“con tốt khi con vâng lời”), trẻ sẽ không bao giờ biết mình là ai mà chỉ biết mình “phải là ai để được yêu.”
Từ góc nhìn Kinh Thánh, Chúa không tạo nên một người máy đạo đức. Nhưng Ngài tạo nên con người có ý chí, cá tính, cảm xúc, và ban tình yêu vô điều kiện trước cả khi họ “trở nên xứng đáng”. Nếu chúng ta là những bậc cha mẹ cơ đốc, chúng ta kiểm soát đức tin của con dựa trên nỗi sợ hãi, thay vì yêu con bằng đức tin trong ân điển, chúng ta đang vô tình mời con rời xa chính Đấng mà ta khao khát con tin theo.
2. Phân biệt “tính cách” với “tội lỗi”
Một đứa trẻ nóng nảy không có nghĩa chúng là những đứa trẻ hư. Một đứa trẻ trầm lặng không có nghĩa là trẻ yếu đuối. Chúa không gọi Môi-se là người “không xứng đáng” chỉ vì ông nói lắp nhưng Chúa chọn ông và ban cho ông năng lực để hoàn thành sự kêu gọi của Ngài trên ông.
Tâm lý học phân biệt rõ ràng giữa bản sắc cá nhân và hành vi rối loạn. Nhưng trong môi trường văn hoá ngày nay, sự phân biệt này thường bị hòa lẫn như trẻ nóng tính thường bị coi là bướng bỉnh khó dạy, trẻ hay lý luận bị coi là ngang ngạnh cứng đầu, trẻ ít nói bị đánh giá là nhút nhát kém thông minh.
Mình có hai đứa con trai, cùng sinh ra và lớn lên trong môi trường như nhau. Nhưng một đứa cẩn thận chi tiết thì một đứa cẩu thả qua loa. Một đứa khó chịu thì một đứa vô cùng dễ chịu. Một đứa luôn suy nghĩ trước khi làm thì đứa kia cứ làm đã rồi tính sau. Một đứa chu đáo tận tâm thì đứa kia vui vẻ hoạt náo. Một đứa mang lại sự an tâm còn đứa kia mang lại tiếng cười. Mình không so sánh hai con trai mình với nhau nhưng mỗi ngày mình nhận ra hai đứa trẻ mang hai bản sắc và cá tính khác nhau. Một đứa là kiểu người kiên định, một đứa lại là kiểu người tự do. Vì mình là kiểu người cẩn thận, tỉ mỉ nên đã có lúc mình nghĩ đứa trẻ kiên định kia mới là đứa trẻ làm đúng, còn đứa theo thể tự do chắc chắn là đứa làm sai, nhưng mình đã nhận ra sự đa dạng trong tính cách chính là sự độc đáo trong sự sáng tạo của Chúa, Và chắc chắn một điều, cả hai đứa đều mang bản sắc và hình ảnh của Đấng tạo ra chúng. Mình cần phải nhìn ra nét độc đáo đó thay vì áp đặt mẫu người và định kiến của mình lên trên con. Chúng ta cần phải tôn trọng sự đa dạng cá tính trong hình ảnh Đức Chúa Trời. Chúa không chỉ hiện diện trong Phi-e-rơ nhiệt thành, mà cả trong Giăng trầm lặng, trong Mác hành động, và trong Phao-lô tư duy. Mỗi cá tính đều phản chiếu một phần bản thể của Ngài.
Tội lỗi luôn cần được uốn nắn. Nhưng cá tính cần được tôn trọng và dẫn dắt để nó không bị lạm dụng, mà được trân trọng và dâng lên Đấng Tể Trị muôn loài để mang lại lợi ích cho vương quốc Đức Chúa Trời.
3. Giúp con nhận diện điều làm con trở nên “sống động” thay vì “khuôn mẫu”
Có khi nào đang nói về một đề tài nào đó mà con bạn sáng mắt lên? Như khi nói về khoa học, khi vẽ tranh, khi đánh nhạc thờ phượng, khi sinh hoạt trong nhóm nhỏ ở nhà thờ. Đó là những dấu chỉ về ơn kêu gọi của Chúa trên trẻ. Và nếu trẻ nhận ra điều đó và sống đúng với sự kêu gọi đó thì con không chỉ “giỏi”, mà con thờ phượng Chúa bằng cả con người mình.
Tâm lý học gọi đó là "dòng chảy" (flow) là trạng thái khi một người hòa mình vào việc gì đó đến mức quên thời gian. Trẻ em không biết dùng từ này, nhưng chúng “sáng lên” khi làm điều mình được dựng nên để làm.
Kinh Thánh gọi điều đó là ta-lâng ơn gọi. Ơn gọi ở đây không phải là chức vụ mà nó là sự đáp ứng của con người thật với lời kêu gọi của Đấng Tạo Hóa.
Chúng ta có thể thấy con mình “sống động” khi ngồi vẽ hàng giờ liền không mệt, giải thích Kinh Thánh cho bạn bè như một người giáo sư nhỏ, hay đứng ra bảo vệ bạn bị bắt nạt, hay đi loanh quanh nhà và luôn hỏi “tại sao”…
Chúng ta không nên gạt đi những điều ấy trong con qua những câu phản hồi: “trẻ con thì biết gì”, “con lúc nào cũng tại sao” hay đôi khi là sự phớt lờ những điều đó bên trong trẻ. Nhưng là cha mẹ chúng ta có trách nhiệm quan sát trẻ để nhận ra những ta-lâng mà Chúa ban cho trẻ và khích lệ trẻ phát triển chúng.
Bé đầu tiên của mình thì vào lúc 15 tháng tuổi bé ngồi lên trống và đánh, lúc đầu mình chỉ nghĩ là bé còn nhỏ nên thích thú với những vật mang lại tiếng động, nhưng dần dần mình nhận thấy bé cầm dùi trông rất chắc chắn, và nếu thấy ai đánh trống bé sẽ tập trung rất say mê, sau dần mình phát hiện bé rất có khả năng âm nhạc, nhịp phách rất tốt, nên mình cũng tạo điều kiện cho con phát triển kỹ năng này. Và đến năm 5 tuổi bé đã được đánh cho buổi nhóm của nhà thờ. Mọi người nói rằng bé là thiên tài âm nhạc, nhưng là một người mẹ, mình biết rằng mỗi đưa trẻ đều được tạo dựng như một thiên tài trong lĩnh vực nào đó, chỉ là vì mình phát hiện ra ta-lâng Chúa ban cho con sớm hơn người khác một tí và tạo môi trường cho con phát triển nó mà thôi.
Khi trẻ được kết nối với điều mà Chúa đã “cố tình” tạo nên trẻ thì trẻ sẽ thật sự cảm thấy thích thú với cuộc sống mà Chúa đã ban cho, niềm tin trẻ dành cho Chúa sẽ được gia tăng và tiếp tục trở thành nguồn động lực và sức mạnh. Thánh Linh không chỉ hành động qua đức tin đó mà còn qua niềm vui sướng hạnh phúc khi trẻ sống đúng với bản chất được dựng nên.
4. Cho con không gian để đặt câu hỏi kể cả về đức tin
Trẻ con bắt đầu phát triển khả năng phản biện từ khoảng 9–12 tuổi. Ở giai đoạn này, chúng bắt đầu hoài nghi về Chúa, về Kinh Thánh, về thế giới. Điều này không phải là trẻ không được trang bị đầy đủ về hành trình đức tin nhưng đó là một dấu hiệu phát triển lành mạnh.
Chúa Giê-xu không trách mắng Thô-ma khi ông hoài nghi về chính Ngài, nhưng Ngài đến gần ông và giải toả nỗi hoài nghi bên trong ông, Ngài mời ông đặt tay vào dấu đinh của Ngài.
Từ góc nhìn tâm lý trẻ em, nếu trẻ không được phép chất vấn, chúng sẽ ngậm lại tất cả những nghi hoặc và khi đến tuổi trưởng thành đức tin thiếu hiểu biết ấy dễ dàng bị sụp đổ. Vậy nên, là Cha mẹ cơ đốc hãy cho phép con chúng ta được quyền hỏi, dù là câu hỏi đầy nghi hoặc hay mơ hồ trong đức tin đi nữa như Chúa có thật không? Nếu Chúa yêu con, sao con buồn hoài? Tại sao người tốt vẫn khổ?….
Hãy đồng hành với con và cùng nhau tìm ra câu trả lời, đó là cách bạn đang góp từng viên gạch vào việc xây dựng nền tảng đức tin cho con.
5. Cầu nguyện không phải để con thay đổi theo ý ta mà để ta chấp nhận con theo ý Chúa.
Khi mình mới làm mẹ mình thường cầu nguyện xin Chúa cho con mình biết vâng lời, yêu mến Chúa và kính sợ Ngài. Nhưng giờ đây mình đã thay đổi lời cầu nguyện xin Chúa mở mắt cho mình để biết được ý muốn của Chúa trên con mình. Xin cất khỏi lòng mình sự xấu hổ, lo lắng, và kỳ vọng cá nhân, để mình có thể đồng hành với con Ngài theo ý muốn Ngài, chứ không phải theo khuôn mẫu mà mình nghĩ là đúng đắn. Mình đã từng cầu xin Chúa thay đổi con mình, nhưng giờ là lời cầu nguyện xin Chúa thay đổi chính mình để đủ khiêm nhường mà bước chậm lại, quan sát, lắng nghe, và yêu con vô điều kiện như chính Ngài đã yêu chúng ta.
Sự thay đổi trong lời cầu nguyện là minh chứng của sự giải phóng khỏi áp lực phải “nuôi con thành công” nhưng là “nuôi con trong ân điển” để con nhận biết giá trị và bản sắc của mình trong Chúa, để con được tự do lớn lên trong ân điển Chúa ban thay vì phải bị bó buộc trong hệ thống thưởng phạt và xấu hổ.
Khám phá bản thân trong Chúa là một hành trình con trẻ cần sự đồng hành, thấu hiểu và hỗ trợ của cha mẹ. Khi một đứa trẻ khám phá ra mình được yêu, được chấp nhận, và được tạo dựng cách độc đáo thì trẻ sẽ không còn cần phải trở thành phiên bản của ai để được tồn tại, nhưng trở thành phiên bản mà Chúa tạo dựng nên trẻ. Và chính trong không gian đó, trẻ mới dám đến gần Chúa, không phải vì bị thúc ép, mà vì con muốn thuộc về Ngài.
Hongan Doan
Bài vở cộng tác hoặc góp ý xin gửi về tintuc@hoithanh.com