Khi lái xe, ai cũng biết đến “điểm mù” đó là góc khuất mà gương chiếu hậu không nhìn thấy. Chỉ cần bỏ qua khoảnh khắc ấy, tai nạn có thể xảy ra. Trong hành trình nuôi dạy con, cha mẹ cũng có những “điểm mù” là những điều mình không nhận ra, nhưng lại ảnh hưởng sâu xa đến tâm hồn con trẻ.

1. Điểm mù của sự bù đắp

Nhiều cha mẹ lớn lên trong thiếu thốn: thiếu tình thương, thiếu vật chất, thiếu cơ hội. Khi có con, họ muốn bù đắp tất cả những gì mình từng thiếu. Đứa trẻ có thể được ăn ngon, mặc đẹp, đi học thêm, có đồ chơi, có iPad… nhưng bên trong, nó lại thiếu điều căn bản nhất là được nhìn nhận và được yêu thương đúng cách.

Tâm lý học gọi đây là compensation (bù đắp) ta cho đi điều mình từng khao khát, nhưng không chắc đó là điều con thực sự cần. Hậu quả là, con dễ mặc định: “Mình phải được thế này, thế kia”, thay vì biết trân trọng. Và khi bước vào đời, chúng đối diện với thực tế rằng không ai chiều chuộng như cha mẹ, từ đó sinh ra thất vọng, hoặc kiêu ngạo, hoặc vô ơn.

Kinh Thánh chỉ ra rằng “ Hỡi kẻ làm cha, chớ hề chọc giận con cái mình, e chúng nó ngã lòng chăng” (Cô-lô-se 3:21).

Điểm mù của sự bù đắp có thể vô tình biến con thành người mất động lực, bởi chúng không học được bài học biết ơn và nỗ lực.

2. Điểm mù của sự phóng chiếu

Cha mẹ thường không nhận ra mình đang sống lại giấc mơ của mình qua con. Người từng mơ làm bác sĩ ép con theo ngành y, người từng thiếu cơ hội học nhạc ép con học đàn… Tâm lý học gọi đây là projection (phóng chiếu).

Khi con bị phóng chiếu, chúng không còn được sống như chính mình. Chúng học được rằng giá trị bản thân gắn liền với việc làm hài lòng cha mẹ. Từ đó, trẻ dễ hình thành lòng tự trọng thấp (low self-esteem): “Mình chỉ có giá trị khi mình thành công hoặc khi mình làm người khác vui lòng.”

Nhưng Kinh Thánh nói: “Trước khi tạo nên con trong lòng mẹ, Ta đã biết con, Trước khi con ra đời, Ta đã biệt riêng con;..” (Giê-rê-mi 1:5).

Mỗi đứa trẻ mang một ơn gọi độc đáo. Khi cha mẹ phóng chiếu, họ vô tình che khuất kế hoạch riêng của Chúa cho con. Trẻ dể đánh mất bản sắc cá nhân, chỉ học cách sống để làm vừa lòng cha mẹ. Và hình thành lòng tự trọng thấp vì nghĩ rằng “Mình chỉ có giá trị khi đạt được thành tích.”, và lớn lên với sự hoang mang: “Mình thật sự là ai?”

3. Điểm mù của sự so sánh

Một trong những câu làm tổn thương con nhất là “Sao con không bằng bạn A?”

So sánh dường như là bản năng của cha mẹ châu Á, nhưng lại là mũi dao bén cứa vào lòng tự trọng trẻ. Tâm lý học chứng minh: trẻ thường xuyên bị so sánh sẽ dễ rơi vào hai cực đoan hoặc mặc cảm tự ti, hoặc kiêu ngạo cạnh tranh.

Lời Chúa dạy rằng: “Mỗi người hãy tự xem xét công việc mình, rồi sẽ thấy lý do để tự hào là dựa vào chính mình, chứ không phải so sánh với người khác” (Ga-la-ti 6:4).

Chúa dựng nên mỗi đứa trẻ với những ân tứ khác nhau. Khi so sánh, ta phủ nhận sự độc đáo ấy trẻ học cách nhìn mình qua người khác, và chúng sẽ luôn thấy không đủ, lâu dần có thể rơi vào mặc cảm tự ti, hoặc ngược lại trẻ sẽ rơi vào cạnh tranh kiêu ngạo. Và khó tin rằng mình được Chúa yêu thương và tạo dựng độc đáo.

4. Điểm mù của tình yêu có điều kiện

Nhiều cha mẹ yêu con bằng ngôn ngữ “nếu”:

• Nếu con ngoan thì mẹ thương.

• Nếu con học giỏi thì ba tự hào.

Những lời này dần gieo vào lòng trẻ niềm tin rằng: “Mình chỉ đáng yêu khi mình đạt chuẩn.” Đây chính là bắt nguồn của sự bất an bên trong trẻ, nhưng tình yêu của Cha Thiên Thượng lại là: “Ta đã yêu ngươi bằng tình yêu đời đời” (Giê-rê-mi 31:3).

Điểm mù của tình yêu có điều kiện khiến trẻ không cảm nhận được điều cha mẹ thật sự muốn yêu con dù con thế nào đi nữa. Với tình yêu này, trẻ hình thành niềm tin sai lạc là “Mình chỉ đáng yêu khi đạt chuẩn”, trẻ sẽ dễ sống cả đời trong lo sợ bị từ chối. Và  khi trưởng thành, có xu hướng tìm tình yêu lệ thuộc, không lành mạnh, vì khao khát sự chấp nhận.

Làm thế nào để cha mẹ nhận ra điểm mù và được Chúa soi dẫn?

1. Khiêm nhường nhìn lại chính mình

Điểm mù thường bị che bởi sự tự tin quá mức như “Mình thương con, Mình có thể làm tất cả cho con thì sao có thể sai được?”. Nhưng lời Chúa lại dạy chúng ta rằng “Chớ ai tự lừa dối mình. Nếu người nào trong anh em tưởng mình là khôn ngoan theo cách đời nầy thì hãy trở nên dại dột để được khôn ngoan.”(I Cô-rinh-tô 3:18 ) Cha mẹ cần phải thừa nhận rằng mình không phải là người hoàn hảo, mình có thể không nhìn thấy hết mọi việc và đôi khi mình cũng mắc sai lầm vì vậy mình cần Chúa soi dẫn trong hành trình dạy con cho Chúa. Đây là bước đầu để Chúa mở mắt cha mẹ trong hành trình này.

2. Dùng Lời Chúa như gương soi

Kinh Thánh gọi Lời Chúa là “gương” (Gia-cơ 1:23–25). Cha mẹ cần soi đời sống nuôi dạy con qua Lời Ngài:

• Mình có đang nuôi dạy con trong tình yêu vô điều kiện như Cha Thiên Thượng không (Giê 31:3)?

• Mình có chọc giận con, làm con ngã lòng không (Cô-lô-se 3:21)?

• Mình có dạy con đi trong đường lối Chúa (Phục truyền 6:7)?

Khi cha mẹ để Lời Chúa được gieo trồng trong tấm lòng (vùng đất) tốt, mở lòng để đón nhận lời của Lẽ Thật thì Ngài sẽ chỉ ra những điều mà mình không thấy được.

3. Lắng nghe con cái và người xung quanh

Đôi khi chính phản ứng của con là tiếng chuông cảnh báo cho cha mẹ

• Khi con nổi giận có thể cha mẹ đang áp đặt.

• Khi con thờ ơ, lạnh nhạt có thể cha mẹ đang chỉ bù đắp vật chất mà thiếu đi sự hiện diện của cha mẹ.

• Khi con tìm sự công nhận bên ngoài hơn ở trong gia đình, có thể là cha mẹ chưa trao sự khích lệ khi con cần.

Trong tâm lý học, đây gọi là “feedback loop” vòng phản hồi. Nếu cha mẹ dám lắng nghe, và đối diện với những hành vi tiêu cực của con thì chính sự phản ứng của con sẽ chỉ cho thấy đâu là “điểm mù” mà cha mẹ cần phải thay đổi.

4. Xin Đức Thánh Linh soi dẫn

Không ai thấy hết lòng mình. Chỉ có Đức Thánh Linh mới bày tỏ những góc khuất mà cha mẹ không bao giờ tự nhận ra. “Nhưng Đức Chúa Trời đã bày tỏ những điều nầy cho chúng ta qua Thánh Linh. Vì Thánh Linh thấu suốt mọi sự, ngay cả những điều sâu nhiệm của Đức Chúa Trời.” (1 Cô-rinh-tô 2:10).

Cha mẹ cần nhờ cậy Chúa mỗi ngày và xin Thánh Linh Chúa là Đấng cố vấn, hướng dẫn chỉ cho chúng ta  những gì chúng ta không thể thấy. Và xin Ngài giúp chúng ta nuôi dạy con mình bằng tình yêu của Ngài, chứ không phải bằng cái tôi của chính mình.

5. Bước vào tiến trình chữa lành cá nhân

Hầu hết những “điểm mù” của cha mẹ đều đến từ những vết thương thời thơ ấu: 

  • Cha mẹ trải qua sự thiếu thốn sẽ dễ bù đắp vật chất.
  • Cha mẹ từng bị so sánh trong tuổi ấu thơ thường dễ so sánh con mình.
  • Cha mẹ từng khao khát được công nhận sẽ dễ phóng chiếu mơ ước lên con.

Vì vậy, Cha mẹ cần can đảm nhìn vào tuổi thơ mình và để Chúa chữa lành tuổi thơ đó. Khi cha mẹ được chữa lành cũng là lúc con cái sẽ được tự do.

Bài viết chỉ ra điểm mù không phải để cha mẹ mặc cảm tội lỗi nhưng để nhận ra những điều cha mẹ cần thay đổi trong hành trình nuôi dạy con, và đó mới chính là những điều tốt nhất chúng ta có thể dành cho các con của mình. Một khi cha mẹ hạ mình, soi chiều bản thân qua gương soi Lời Chúa, lắng nghe con và xin Thánh Linh dẫn dắt, thì mình tin chắc rằng những “điểm mù” mà cha mẹ đang mang sẽ biến thành “điểm sáng” để dẫn dắt con trong đường lối Chúa.

Nuôi dạy con cho Chúa là hành trình khó khăn nhưng cũng đầy phước hạnh. Khi cha mẹ học cách nhận diện những điểm mù của mình, chúng ta không chỉ giúp con trưởng thành trong Chúa, mà chính mình cũng được chữa lành và thay đổi.

Hongan Doan

Bài vở cộng tác hoặc góp ý xin gửi về tintuc@hoithanh.com