Leaderboard Ad

Nhà Văn Phan Khôi – Người Tham Gia Dịch Kinh Thánh Ra Việt Ngữ

0

1HoiThanh.com – Như nhiều người trong chúng ta đã biết, Phan Khôi là nhà thơ đã khởi xướng ra phong trào thơ mới vào những năm ba mươi của thế kỷ trước, nhưng có lẽ ít người biết rằng ông còn là một dịch giả đã góp phần tham gia dịch Kinh Thánh ra Việt ngữ cho tín đồ Tin Lành sử dụng như đã có ngày nay nữa.

Theo lịch sử cho biết, đạo Tin Lành đã được du nhập vào nước ta từ năm 1911. Đến năm 2011, đạo Tin Lành đã có mặt trên đất nước ta trên 100 năm. Và mảnh đất Quảng Nam “chưa mưa đà thấm” lại trở thành như là chiếc nôi của đạo Tin Lành ở Việt Nam. Chắc chắn trong năm 2011, những tín đồ Tin Lành sẽ có những hoạt động kỷ niệm lịch sử 100 năm của đạo Tin Lành ở Việt Nam. Theo chỗ tôi được biết, Nhà nước sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho những tín đồ Tin Lành tổ chức những hoạt động kỷ niệm ý nghĩa nầy của họ.  Tôi tin chắc rằng, trong dịp kỷ niệm 100 năm đạo Tin Lành có mặt trên mảnh đất hình chữ S yêu quý nầy, những tín hữu Tin Lành sẽ không thể nào không nhắc đến tên tuổi của nhà văn, nhà báo, dịch giả nổi tiếng Phan Khôi (PK), người Quảng Nam, vì ông đã có công lớn đóng góp trong việc dịch bản Kinh Thánh của người Tin Lành ra Việt ngữ. Nhân dịp nầy, tôi muốn viết đôi điều như là một bài khảo cứu nho nhỏ về nhà văn, nhà thơ, nhà báo, một dịch giả, mà theo tôi là đặc biệt nầy.

I./ Phan Khôi – Vài Nét Về Tiểu sử Và Văn Nghiệp:

Phan Khôi, hiệu Chương Dân, Tú Sơn (Tout Seul), bút danh Thông Reo, Tân Việt, Khải Minh Tử, sinh ngày 06 –10 -1887(nhằm ngày 20. 8. năm Đinh Hợi) tại làng Bảo An, Huyện Diên Phước, Tỉnh Quảng Nam (nay là làng Bảo An, Xã Điện Quang, Huyện Điện Bàn, Tỉnh Quảng Nam.) Cha là Phó bảng Phan Trân, từng là Tri phủ Diên Khánh (Khánh Hoà), mẹ là bà Hoàng Thị Lệ, con gái Tổng đốc Hoàng Diệu. Cụ Phan Trân có hai người con, một trai là Phan Khôi và một gái là Phan Thị Diệm, sinh năm 1890. Năm 27 tuổi, PK cưới vợ là cô Lương Thị Tuệ, 19 tuổi, con gái đầu lòng của cụ cử nhân Lương Thúc Kỳ, người làng Hà Tân, Xã Đại Lãnh, Huyện Đại Lộc, Tỉnh Quảng Nam.  Bà sinh cho ông được 8 người con (4 trai, 4 gái). Năm 1935, ông lấy thêm người vợ hai tên là Nguyễn Thị Huệ, sinh năm Tân Hợi (1911), sống ở Hà Nội, nhưng người gốc Xã Xuân Giao, Huyện Xuân Thuỷ, Tỉnh Nam Hà. Theo nhà văn Phan Thị Mỹ Khanh (con gái của PK, hiện đang sống tại Đà Nẵng – NV), cho biết: “Dì có với cha tôi ba người con” (1). Như vậy, PK có cả thảy là 11 người con (6 trai, 5 gái).
PK qua đời vào ngày 16. 01. 1959 (nhằm ngày mồng Tám, tháng Chạp, năm Mậu Tuất), tại một căn nhà ở Phố Thuốc Bắc, Hà Nội, hưởng thọ 73 tuổi.

PK là học trò của chí sĩ Trần Quý Cáp, của thầy Phan Thành Tài, thầy Lê Hiên. Ngay từ nhỏ, Phan Khôi đã nổi tiếng là người thông minh, học giỏi và hay … lý sự.

Năm 1906, lúc vừa 19 tuổi, thi Hương tại Huế và đậu Tú tài Hán học, nên thường được gọi là Tú Khôi. Năm 1906, ra Hà Nội học tiếng Pháp. Lúc đương thời, Phan Châu Trinh rất mê tài học của ông và nói với mọi người rằng: Quảng Nam sẽ có hai tiến sĩ xuất sắc là Phan Khôi và Nguyễn Bá Trác. Lời tiên đoán ấy của Phan Châu Trinh tuy không thành sự thật, nhưng xét trên thực tài thì Phan Khôi là một người xuất sắc về nhiều lĩnh vực của học thuật. “Từ một nhà hoạt động duy tân, nhà báo, nhà thơ, nhà lý luận… Ở bộ môn nào ông cũng tỏ ra rất sắc sảo độc đáo mà có lẽ một vị Tiến sĩ cũng khó bắt kịp tài năng, bút pháp và lý luận của ông.” (2). Năm 1908, phong trào Duy Tân bị khủng bố, ông bị bắt và bị giam tại Hội An cho đến năm 1911 (3) mới được trả tự do. Ra khỏi tù, ông cưới vợ và mở lớp dạy chữ Hán tại nhà. Năm 1916, ông ra Bắc, xuống Hải Phòng làm Thư ký cho công ty Bạch Thái Bưởi. Năm 1918, ông vào làm việc cho tạp chí Nam Phong của Phạm Quỳnh. Sau một thời gian, bất đồng ý kiến với Phạm Quỳnh, ông vào Sài Gòn viết cho tờ Lục Tỉnh Tân Văn. Sau đó, lại trở ra Hà Nội viết cho tờ Thực Nghiệp Dân Báo và Hữu Thanh. Để rồi sau đó, lại trở vô lại Sài Gòn và tung hoành ngòi bút một cách mạnh mẽ chưa từng thấy trên một loạt những tờ báo nổi tiếng thời bấy giờ như Đông Pháp Thời Báo, Thần Chung, Trung Lập, Phụ Nữ Tân Văn từ các năm 1929 – 1931. Nhưng rồi người ta lại thấy ông ra Hà Nội làm Chủ bút tờ Phụ Nữ Thời Đàm. Ông vào Huế và viết cho tờ Tràng An, rồi làm Chủ bút tờ Sông Hương. Đến năm 1939, người ta thấy Phan Khôi xuất hiện ở Sài Gòn, nhưng không phải để viết báo như những lần trước nữa mà là để dạy học.

Sau Cách mạng tháng Tám, ông được mời ra Hà Nội tham gia kháng chiến với cương vị Nhà văn hóa. Năm 1954, ông là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam , ông cũng từng tham gia làm giám khảo trong các giải văn học của Hội Nhà văn Việt Nam.

Nhà thơ Lê Minh Quốc quả quyết rằng: “Ngoài cụ Huỳnh Thúc Kháng, nếu chỉ chọn lấy một nhà báo tiêu biểu nhất của xứ Quảng trong thế kỷ XX, tôi sẽ chọn lấy Phan Khôi. Đó là một hình ảnh kỳ lạ nhất, cô độc nhất, bản lĩnh nhất của lịch sử báo chí Việt Nam hiện đại.” (4). Thật vậy, về phương diện báo chí, PK là một nhà báo có lý luận sắc bén mang đậm nét tính cách lý sự của người Quảng Nam. Nhà báo đòi hỏi phải viết gãy gọn, tư tưởng rõ ràng mới thuyết phục người đọc. PK có đầy đủ những điều đó. Nhà thơ Nguyễn Vỹ nhận xét rằng: “Phan Khôi nói thẳng thắn những điều ông suy nghĩ, viết thẳng thắn những lời ông nói. Cho nên tư tưởng của ông rất chân thật, văn của ông rất hấp dẫn, và ảnh hưởng sâu rộng trong giới thanh niên.” (5). Có thể nói chưa thấy có  nhà báo nào của Việt Nam bạo dạn, sẵn sàng khởi xướng và tham gia vào nhiều cuộc tranh luận báo chí sắc bén như PK, để lại tiếng vang lớn trên văn đàn báo chí nước nhà một thời như là một dấu ấn khó phai mờ trong tâm trí người đọc. Có thể kể ra đây những cuộc tranh luận thú vị ấy như: Cuộc tranh luận với học giả Trần Trọng Kim về quyển Nho giáo; cuộc tranh luận với Phạm Quỳnh về Truyện Kiều; cuộc tranh luận với Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, với Nguyễn Tiến Lãng về các đề tài luân lý và đạo đức của người Việt.

Giáo sư Thanh Lãng có một nhận định về tài lý luận trong cách viết báo của PK khá xác đáng như sau: “Lý luận rất rắn mà không đài các, đả kích đến nơi mà không kiêu căng, cho nên thường người bị đả kích không thể giận ông. Mà ông cũng chẳng để cho họ có thì giờ  mà giận. Cái hồn nhiên của ông làm cho cả thù địch của ông nếu không ghét ông thì cũng nể ông.” (6).

Về phương diện văn chương, Nhà nghiên cứu văn học Vũ Ngọc Phan cho rằng PK là một trong những nhà văn xuất sắc nhất trong phái Nho học. Quả thật vậy, PK là nhà thơ được mệnh danh là người khởi xướng phong trào thơ mới, dù ông khiêm tốn không nhận điều đó. Với bài thơ Tình già (7) được đăng trên tờ Phụ Nữ Tân Văn, số ra ngày 10. 3. 1932, PK đã đem một lối thơ mới trình chánh giữa làng thơ (chữ của PK-NV) và gây nên một phong trào bàn tán về văn chương sôi nổi vô cùng thời bấy giờ. Tình già đúng là một quả bom nổ giữa làng thơ Việt Nam vào thập niên ba mươi của thế kỷ 20. “Và PK trở thành người cắt băng khai mạc thời đại mới trong thi ca.” (8) Chỉ với bài thơ nổi tiếng nầy thôi, PK cũng đủ để xứng đáng là một thi nhân đích thực của nền thi ca hiện đại nước ta vậy.

Gia sản văn chương của PK để lại cho chúng ta (được in thành sách) dù không phải là nhiều lắm, nhưng cũng đủ để cho chúng ta đọc và khâm phục tài năng văn chương, báo chí của ông. Các tác phẩm của PK được in thành sách gồm có: Bàn về tế giao (1918), Đô hạ tạp ký (1918), Chuyện các bậc tiền bối (1919), Học thuyết và đạo đức Khổng Phu Tử (1924), Giáo dục nghiên cứu (1919), Nam Âm thi thoại (1919), Tiếng An Nam Đàng Trong với Đàng Ngoài, Chương Dân thi thoại (1936) Trở vỏ lửa ra (1939), Việt ngữ nghiên cứu (1956), Tình già (thơ-1932), Tuyển tập Tiểu thuyết Lỗ Tấn (2 tập)… Ở đây, chỉ nói đến những tác phẩm của PK đã được in thành sách thì không nhiều, nhưng nếu nói đến những bài viết, bài báo của PK đã đăng ở các báo thì vô số kể, trong đó có rất nhiều bài hay, sâu sắc, đọc đáng đồng tiền bát gạo, nhất là những bài nghiên cứu về tiếng Việt, những bài phê bình văn học, học thuật, những bài tranh luận của ông với các nhà báo, nhà văn khác trên văn đàn thời bấy giờ.

Nhận xét về văn nghiệp của PK, nhà thơ Lưu Trọng Lư cho rằng PK “quả là người viết quốc ngữ đúng đắn hơn hết, yêu chữ quốc ngữ với tất cả sự từng trải của một người đã sống khắp ba kỳ, quen thuộc với những lối phát âm, với những thổ ngữ …” (9). Còn giáo sư Hoàng Tuệ thì viết rằng: “Phan Khôi là nhà văn hoá rất quý trọng tiếng Việt, quyết tâm bảo vệ ngôn ngữ dân tộc.” (10). Nhà thơ Nguyễn Vỹ thì nhận xét về PK là “một trong các nhân vật nổi tiếng nhất trên văn đàn Việt Nam với ngọn bút sắc sảo có một không hai… Chính ông là người đã mở ra một chân trời mới cho văn chương Việt Nam nói chung và Thơ mới nói riêng.” (11). Còn theo nhà nghiên cứu Nguyễn Q. Thắng thì: “Sự nghiệp sáng tác và trước tác của Phan Khôi có một chỗ đứng vinh quang trong thời kỳ chữ Quốc ngữ bắt đầu có tư thế trên văn đàn Việt Nam.” (12).
Nói về PK, cũng không thể không nhắc tới mấy câu thơ (có thể tạm gọi là như thế) được xem như là câu cửa miệng của PK mỗi khi đứng trước những khó khăn, những bất trắc của đời sống, thể hiện được thái độ bình tĩnh, ung dung tự tại của mình. Có thể nói những câu thơ nầy của ông khắc hoạ được tính cách Quảng Nam của nhà thơ một cách khá rõ nét:

Làm sao cũng chẳng làm sao
Dẫu có thế nào cũng chẳng làm chi
Làm chi cũng chẳng làm chi
Dẫu có làm gì cũng chẳng làm sao.

Những câu thơ nầy được truyền tụng trong nhân dân rất rộng rãi và có khá nhiều người biết, thuộc lòng, chẳng khác nào như những câu ca dao vậy.

II./ Phan Khôi – Người Góp Phần Dịch Kinh Thánh Của Người Tin Lành Ra Việt ngữ:

Bản Kinh Thánh mà hầu hết những tín hữu Tin Lành Việt Nam đã sử dụng trong vòng mấy chục năm qua, kể từ năm 1926 là lần xuất bản đầu tiên cho đến nay và chắc cũng sẽ còn dùng cho đến lâu dài về sau nầy nữa, đó chính là bản dịch mà nhà văn PK đã góp phần rất lớn trong đó.
PK dịch cuốn Kinh Thánh lúc bấy giờ mất bao nhiêu thời gian ? Theo Trần Mạnh Thường cho biết: “Ông lại ra Bắc ở Hội Tin Lành. Ông chuyên dịch Kinh Thánh, chữ Nho ra Quốc ngữ. Ông dịch khá tốt. Làm được 1 năm, ông lại vào Nam kiếm việc.” (13) Bà Phan Thị Nga (vợ của nhà văn Hoài Thanh, đặc phái viên của báo Ngày nay do Nhất Linh chủ trương) cũng cho biết về PK khi dịch Kinh Thánh cho hội Tin Lành, “làm được một năm ông lại thôi.”. Nhà báo Vu Gia cho rằng chi tiết nầy không đúng, “vì với thời gian ấy, Phan Khôi không tài nào dịch xong bộ sách ấy” (14). Và ông (VG-NV), qua sưu tầm tư liệu về PK, thì phát hiện ra rằng “Phan Khôi dịch cuốn Kinh Thánh trong khoảng thời gian 5 năm”(15). Trên Phụ nữ Tân văn, số 74, ngày 16. 10. 1930, (sau khi Mục Sư W. C. Cadman, chủ nhiệm tờ Thánh Kinh báo lúc bấy giờ có gởi biếu PK, khi báo ra số đầu tiên) PK có viết bài “Giới thiệu và phê bình Thánh kinh báo”, trong đó có đoạn: “Sau hết, tôi xin có lời cảm ơn ông bà mục Sư Cadman đã gởi tặng tập báo nầy cho tôi. Vì tôi làm chung việc dịch Kinh thánh với ông trong 5 năm (1920-1925).”

Tiến sĩ  Nguyễn Thanh Xuân viết: “Từ năm 1919, sau khi dịch bảy sách trong Tân ước, vợ chồng W. C. Cadman được sự giúp đỡ của văn sĩ Phan Khôi (1887 – 1960) dịch Cựu ước ra quốc ngữ và đến năm 1925 thì họ hoàn tất.” (16) Như vậy, để có được bản Kinh Thánh tiếng Việt toàn bộ cả Cựu Ước và Tân Ước cho những tín hữu Tin Lành đọc như ngày hôm nay, dịch giả Phan Khôi đã mất 5 năm dài có hơn. Thật là cả một công trình đáng trân trọng lắm vậy. Mục Sư Lê Hoàng Phu cho biết: “Gia đình Cadman tiếp tục công tác dịch Kinh Thánh năm 1919, lần nầy với sự cộng tác của ông Phan Khôi, một học giả và văn sĩ lỗi lạc, đã ở với họ trong 10 năm. Họ hoàn tất Cựu Ước năm 1925, sau khi đã duyệt xét kỹ lưỡng bởi các văn sĩ, mục sư, giáo sĩ, kể cả Olsen, toàn bộ Kinh Thánh đã được in tại Hà Nội năm 1926. Vừa khi cuốn Kinh Thánh Việt Nam in xong, ông Phan Khôi nhận chức Chủ nhiệm một tờ báo quan trọng “với giá lương gấp bội hơn lương có thể trả cho ông để dịch Kinh Thánh”. Chẳng bao lâu, họ Phan khởi xướng “phong trào Thơ mới” đã làm rung chuyển cả những truyền thống văn học từ bao thế kỷ ở trong xứ và cũng phóng ông lên địa vị lãnh đạo các đoàn thể văn học. Giá trị của công việc ông về bản dịch Kinh Thánh năm 1926 vẫn còn được các độc giả Việt Nam ưa thích.” (17)
Về giá trị của bản dịch Kinh Thánh năm 1926, có một số người nhận xét rằng: Nhà báo Vu Gia viết: “Nhìn chung, đây là bản dịch tốt. Nhưng nói như vậy, chẳng khác nào khen phò mã tốt áo, bởi thời gian đã khẳng định bản dịch ấy rồi.” (18). Nhà văn Tô Hoài nhận xét: “Kinh thánh cả Tân ước, Cựu ước của hội đạo Tin Lành , người ta bảo ông(PK-NV) dịch thuê, khi ấy ở Hải Phòng, tôi cũng có đọc. Có chương Nhã ca lời rất thơ” (19). Trong tác phẩm Người Quảng Nam, nhà thơ Lê Minh Quốc viết về việc PK dịch Kinh Thánh như sau: “Giai đoạn này, ông đã làm một việc khó ai ngờ là sử dụng bản chữ Hán đối chiếu với bản chữ Pháp để dịch Kinh thánh cho hội Tin Lành. Bản dịch của ông câu cú gẫy gọn, trong sáng, văn phạm chuẩn mực, chứng tỏ một trình độ học vấn uyên thâm.” (20)

Đó là nhận xét của một số  người “ngoại đạo” có uy tín về bản Kinh Thánh xuất bản năm 1926 của người Tin Lành. Còn với những tín hữu Tin Lành Việt Nam mấy mươi năm qua cho đến ngày nay, thì sao? Tôi tin chắc rằng bản Kinh Thánh Việt ngữ xuất bản năm 1926 đã ăn sâu vào trong tâm khảm của những tín hữu Tin Lành tại Việt Nam, tôi được biết có nhiều tín hữu Tin Lành đã thuộc nằm lòng khá nhiều câu Kinh  theo bản dịch ấy đến nỗi khó có thể thay đổi đi được trong tâm họ. Thậm chí có không ít những Mục Sư, tín hữu Tin Lành quả quyết rằng chỉ có bản dịch Kinh Thánh năm 1926 của nhà văn Phan Khôi là số một mà thôi, không bản dịch nào hơn cả và rồi họ chỉ dùng độc có bản dịch đó để đọc, để học, để chia sẻ, để giảng dạy. Nói như vậy để cho thấy rằng bản dịch Kinh Thánh năm 1926 đã có một chỗ đứng rất vững vàng trong lòng rất nhiều những người theo đạo Tin Lành tại Việt Nam trong một thế kỷ trôi qua.  Ngoài nhà văn, dịch giả PK ra, được biết còn có nhà văn, dịch giả Trần Văn Dõng, cũng có góp phần trong việc dịch Kinh Thánh ra Việt ngữ nữa.
Bản thân tôi, nói thật lòng, cũng rất thích bản dịch năm 1926, vì nó chứa nhiều chất giọng của quê hương Quảng Nam của tôi trong đó, mặc dù tôi vẫn sưu tầm, tham khảo, tra cứu  nhiều bản dịch Kinh Thánh khác để xem và để sử dụng khi có cần cho công việc viết lách, khảo cứu của mình. Nhưng dầu sao, chúng ta cũng phải công nhận điều nầy, bản dịch năm 1926, cho đến nay, nhất là với  thế hệ lớn lên trong thời đại toàn cầu hoá nầy, đã có nhiều chữ khó hiểu với họ, hơn là những bản dịch Kinh Thánh Việt ngữ hiện đại của người Tin Lành mới được xuất bản trong vòng gần hai thập niên trở lại đây.

Nói tóm lại, mặc dù bản dịch năm 1926, cho đến nay, có những chỗ chưa sát với nguyên bản, hay có những chữ khó hiểu cho thời đại ngày nay, như đã nói ở trên, thì nó vẫn là bản dịch rất đáng trân trọng cho chúng ta, nhất là trong không khí những tín hữu Tin Lành đang chuẩn bị để tổ chức Lễ Kỷ niệm 100 năm Tin Lành đến trên xứ sở Việt Nam thân yêu của chúng ta vào giữa năm 2011. Tôi tin chắc rằng những tín hữu Tin Lành sẽ không thể nào không biết ơn các bậc tiền bối đã có nhiều công khó để cống hiến cho họ một bản dịch Kinh Thánh Việt ngữ như đã có ngày nay, trong đó không thể không nhắc đến tên tuổi của nhà văn, dịch giả PK.

Đạo Tin Lành đến Việt Nam với cái mốc được ấn định là năm 1911 và vùng đất Quảng Nam chính là cái nôi để đạo Tin Lành được hình thành và phát triển, lớn mạnh cho đến nay đã ngót nghét 100 năm. Quả đúng là “Đất Quảng Nam chưa mưa đà thấm”. Ngày nay và cả sau nầy nữa, khi đề cập đến  những bản Kinh Thánh Việt ngữ, thì người ta, nhất là những tín hữu Tin Lành Việt Nam, không thể nào không nhắc đến tên tuổi của PK, đóng góp của PK, nhắc đến với lòng biết ơn và trân trọng vậy.

Là một người được sinh ra và lớn lên từ vùng đất Quảng Nam yêu dấu nầy, tôi  rất vui vì có một người Quảng Nam quê mình đã góp phần  dịch Kinh Thánh của người Tin Lành ra Việt ngữ như đã có ngày nay. Với tôi, khi đọc bản dịch Kinh Thánh năm 1926, tôi tìm thấy được chất giọng của người quê tôi trong đó và cảm thấy vui vui làm sao ấy. Nhà báo Vu Gia có viết: “Là kẻ ngoại đạo, nên nghe người biết chuyện nói vậy thì hay vậy, song khi đọc xong, tôi cũng tin bản dịch tôi đang có(cuốn Kinh Thánh do Nhà xuất bản Hà Nội xuất bản năm 1998-NV) là bản dịch của Phan Khôi, hoặc ít ra 80%- 90% là của Phan Khôi. Vì khi đọc, tôi dễ dàng nhận ra chất-giọng-đặc-sệt-Quảng-Nam trong bản dịch. Có thể nói rằng, lật bất cứ trang nào, ta cũng có thể gặp cái chất-giọng-đặc-sệt-Quảng-Nam ấy.” (21). Rồi Vu Gia dành  hai trang (từ trang 382 đến 384) để trích dẫn các câu Kinh Thánh mang đậm chất giọng Quảng Nam từ sách Sáng thế ký cho đến sách Công vụ các sứ đồ. Xin được trích một vài câu trong rất nhiều câu mà Vu Gia đã dẫn trong sách của mình như sau (chỉ trích những từ mang chất giọng Quảng Nam mà thôi): hột (Sáng thế ký 1: 11), Mà chi! (Sáng thế ký 3: 1), Hè! (Sáng thế ký 11: 1), Ngộ (Sáng thế ký 18: 30), lấy chi (Lu ca 14: 34), giữ lấy y như (I Cô rinh tô 15: 2)… Ngoài ra, ông còn dành đến gần 6 trang trong sách của mình (từ trang 385 đến 390) để trích những câu Kinh Thánh trong các sách Văn thơ từ Gióp cho đến Nhã Ca mà nhiều người cho là PK dịch hay nghe như … thơ.

Ngày 12. 3. 2009, để có thêm tư liệu viết bài nầy, tôi có đến tận làng Bảo An, Xã Điện Quang, Huyện Điện Bàn, Tỉnh Quảng Nam, là quê hương của PK và gặp được một người bà con trong tộc của nhà văn, kêu nhà văn bằng chú trong họ, tên anh là Phan On, nay độ 60 tuổi, hiện làm cán bộ ở Xã Điện Quang, anh tiếp tôi tại nhà anh rất vui vẻ và tôi được biết thêm một số thông tin về nhà văn qua anh. Anh cũng có cho tôi mượn một số sách viết về PK để tôi tham khảo thêm. Tôi có hỏi nơi ở của nhà văn ngày xưa, nay có còn di tích gì không thì được anh cho biết là chỉ còn mảnh đất mà nay người khác cũng đã làm nhà lên trên đó rồi, không còn di tích gì cả. Tôi hỏi anh về phần mộ của nhà văn nay nằm ở đâu thì được anh chỉ chỗ cho tôi biết là ở xứ Cửa Truông, Thôn Tân Phong, Xã Duy cho Châu, Huyện Duy Xuyên, Tỉnh Quảng Nam (đường vào đập Vĩnh Trinh).

Ngày 13. 3. 2009, tôi đến thăm phần mộ của nhà văn theo địa chỉ mà anh Phan On đã cho. Phần mộ của nhà văn nằm sát dưới chân một ngọn đồi, đường cũng hơi khó đi, tôi phải đi bộ một đoạn mới lên đến được mộ của nhà văn. Thì ra, mộ của nhà văn PK, tác giả của bài thơ “Tình già” nổi tiếng, một trong những nhà văn, nhà thơ, nhà báo mà tôi yêu mến, người dịch Kinh Thánh của đạo Tin Lành ra Việt ngữ nằm ở tại đây, gần con đường mà tôi đã đi qua, đi lại rất nhiều lần, vậy mà tôi không hề hay biết gì cả. Mộ của nhà văn nằm ở một chỗ thật nên thơ và được làm khá kỹ lưỡng và chắc chắn. Đó là song mộ của hai vợ chồng nhà văn. Tôi xem bia mộ của nhà văn được khắc trên đá hoa cương rất đẹp, một bên ghi tiểu sử của nhà văn, một bên ghi bài thơ “Tình Già” của ông.  Phần cuối tiểu sử có ghi: “Tác phẩm đã viết và dịch: Chương Dân Thi Thoại (1936), Trở Vỏ Lửa Ra (1939), Việt Ngữ Nghiên Cứu (1955), Kinh Thánh (1920-1925), các tuyển tập Lỗ Tấn (1955, 1956, 1957)…” Tôi rất vui khi thấy tên tác phẩm Kinh Thánh có ghi trong tiểu sử của ông. Điều đó nói lên đóng góp của một người Quảng Nam vào trong sự phát triển của đạo Tin Lành trên đất nước Việt Nam thân yêu nầy.

Theo tôi, những đóng góp của PK cho nền văn chương nước ta quả là không nhỏ, trong đó có bản dịch Kinh Thánh của người Tin Lành ra Việt ngữ của ông là một đóng góp khá xuất sắc.  Thế nhưng hiện nay ở vùng Quảng Nam và Đà Nẵng, nói riêng và cả nước, nói chung vẫn chưa có một con đường mang tên nhà văn tài năng nầy của đất học Quảng Nam. Ước mong trong tương lai gần đây, sẽ có con đường mang tên Phan Khôi ở trên đường phố của quê hương Quảng Nam – Đà Nẵng và trên cả nước.
Mong lắm thay điều đó!


Nguyễn Đình Bùi Thị –
(Thăng Bình, Quảng Nam)

(Hướng tới Lễ Kỷ Niệm 100 năm Tin Lành đến Việt Nam (1911 – 2011).
(Kỷ niệm 52 năm  ngày mất nhà văn, dịch giả Phan Khôi (16/01/1959 – 16/01/2011))
(Bài đăng trên báo Kiến thức ngày nay – Số ngày 20/02/2011)
0 0 1 12 73 HT.C 1 1 84 14.0 96 800×600 Normal 0 false false false EN-US JA X-NONE



* Phần chú thích:
(1): Phan Thị Mỹ Khanh, Nhớ Cha Tôi – Phan Khôi, NXB. Đà Nẵng, 2001, p. 55.
(2): Nguyễn Vỹ, Văn Thi Sĩ Tiền Chiến, NXB. Văn Học, p. 366.
(3): Lê Minh Quốc, Người Quảng Nam, NXB. Đà Nẵng, 2007, p. 272.
(4): Lê Minh Quốc, sđd, p. 270.
(5): Nguyễn Vỹ, sđd, p. 376.
(6): Vu Gia, Phan Khôi – Tiếng Việt, Báo Chí và Thơ Mới, NXB. Đại Học Quốc Gia TP. Hồ Chí Minh, 2003, p. 564.
(7):Bài thơ nầy đã được khắc trên bia mộ của ông tại xứ Cửa Truông, Thôn Tân Phong, Xã Duy Châu, Huyện Duy Xuyên, Tỉnh Quảng Nam và cũng đã được nhạc sĩ Vũ Hoàng phổ thành nhạc. Chúng tôi xin trích lại bài thơ nầy để bạn đọc cùng tham khảo.
(8): Vu Gia, sđd, p. 544.
(9): Vu Gia, sđd, p. 530.
(10): Phan Thị Mỹ Khanh, sđd, p. 133.
(11): Nguyễn Vỹ, sđd, p. 367.
(12): Nguyễn Q. Thắng, Quảng Nam – Đất Nước và Nhân Vật, I. II, NXB. Văn Hoá Thông Tin, p. 604.
(13): Trần Mạnh Thường, Từ Điển Tác Gia Văn Học Việt Nam Thế Kỷ XX, NXB. Hội Nhà Văn, 2003, p. 874.
(14): Vu Gia, sđd, p. 52.
(15): Vu Gia, sđd, p. 380, 381.
(16): Nguyễn Thanh Xuân, Bước đầu Tìm Hiểu Đạo Tin Lành Trên Thế Giới Và Ở Việt Nam (lưu hành nội bộ), NXB. Tôn Giáo, Hà Nội, 2002, p. 373.
(17): Mục Sư Lê Hoàng Phu, PH. D, Lịch Sử Hội Thánh Tin Lành Việt Nam, 1911-1965, p. 111.
(18): Vu Gia, sđd, p. 390.
(19): Vu Gia, sđd, p. 384.
(20): Lê Minh Quốc, sđd, p. 273.
(21): Vu Gia, sđd, p. 382.


Bài vở cộng tác và góp ý xin gởi về tintuc@hoithanh.com
Bình Luận:

About Author